چهارشنبه ۲ ، خرداد ۱۳۹۷

>> بازی آنلاین استراتژیک امپراطوری های جاوید  <<
 


امپراطوری های جاوید محبوبترین و پیشرفته ترین بازی استراتژیک آنلاین میباشد که به بیش از 30 زبان زنده دنیا ترجمه شده است. در این بازی شما یکی از دو نژاد امپراتوری ها و یا صحرانشینان را انتخاب کرده و در کنار هزاران بازیکن دیگر لرزه بر تن دشمنان خود می اندازید.
جوایز: در طول سرور مدیریت پاداش های روزانه هفتگی و ماهانه را به بازیکنان برتر اهدا میکند و در پایان هر سرور به بازیکنان و اتحادهای برتر پاداش های ارزنده ای اهدا میگردد.

در کمتر از یک دقیقه ثبت نام و سپس نژاد خود را انتخاب کرده و فرمانروایی خود را آغاز کنید.
بازی امپراطوری های جاوید به دانلود نیاز ندارد و کاملا رایگان است.

برای شروع کلیک کنید



 

::::: نظر هاشمی درباره کاندیداتوری در انتخابات ::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::

خبرآنلاین: دهه فجر بهانه​ای بود برای دیدار آیت​الله هاشمی رفسنجانی رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام تا هم از خاطراتش از نیم قرن همراهی با انقلاب بشنویم و هم پاسخ​هایش به برخی ابهامات و مسائلی که درباره او مطرح می​شود.

از اظهار نظرها درباره تمایلش برای رهبری انقلاب تا آخرین دیدارش با امام(ره). او که پس از پیروزی انقلاب، در مصادر مختلف از ریاست مجلس و دولت گرفته تا ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام را تجربه کرده است در گفت و گوی یکساعته خود با خبرآنلاین، از نحوه ورودش به جریان انقلاب و رمز ماندگاری و پایایی​اش در این عرصه علی​رغم بسیاری ناملایمات سخن گفت.

اظهار نظر درباره شرایط بازنگری در قانون اساسی، چگونگی ورود او به انتخابات ریاست جمهوری 92، پیش بینی از تغییر در آرایش گروه​های سیاسی، مذاکره ایران و آمریکا و نقش روحانیت پیشرو، از مهمترین محورهای این گفت و گو است.

«الان زمان مناسبی برای اصلاح قانون اساسی نیست»، «بنا ندارم در انتخابات آینده نامزد شود»، « این روزها جریان دیگری شکل گرفته که با سه جریان اصلاح طلب، اصولگرا و مستقل تفاوت اساسی دارد»، « با همه دنیا به جز اسرائیل می توانیم در صورت احترام و اعتماد متقابل همکاری داشته باشیم» و ... نیز مهمترین محورهای پاسخ​های رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام به این سوال​ها بود.

مشروح این مصاحبه را در ادامه مطالعه فرمایید:

شما از سال 37 وارد جریان انقلاب شده و بیش از 5 سال زندان بودید. پس از پیروزی انقلاب هم در پست​های کلان در ریاست مجلس و ریاست جمهوری و ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام حضور داشتید. اما از بعد از دولت سازندگی، هم در دولت اصلاحات و هم در دولت فعلی سیبْل حملات بسیاری بودید اما همواره چهره​ای آرام از شما در عرصه عمومی دیده شده است. این تب وتاب و این روحیه آیا بیشتر آرمان خواهی است و بیشتر مربوط به درون خودتان است؟ چه دغدغه ای در طول این سالها بوده که شما هیچ وقت هم از پا ننشسته اید؟ امروز بعد از 34 سال پیروزی انقلاب اگر بخواهید خودتان را مرور و تحلیل کنید، چه می گویید؟

طبیعت زندگی من و آنچه که پیش آمده، تا حدودی این گونه بوده است. دوران کودکی من در روستا گذشته است و موقعی هم بود که در سایه شوم جنگ جهانی دوم قحطی ها و مشکلاتی در ایران به وجود آمده بود. با مشکلات مردم فقیر در روستاها خوب آشنا شدم و یک ذهنیتی در وجود من به وجود آمده بود که به مردم ستم می شود. آثار بخشی از حکومت مستبد رضاخان را در روستای خودمان می دیدم، مثلاً اگر کسی می خواست به روستای ما بیاید، رسیدن تا آنجا خیلی سخت بود و آن موقع وسایل رفت و آمد به شکل امروز نبود و با چهارپا مسافرت می کردند در مسیر هم، بعضاً دزدها، غارت می کردند و خیلی ناامنی بود. ولی در مجموع می دیدم که مثلاً یک امنیه (ژاندارم) وقتی که به ده می آمد به مردم خیلی ظلم می کرد. وضع ما در روستا کمی بهتر بود و در آنجا پدرم احترامی داشت و زندگی ما هم از سطح متوسط آنجا بالاتر بود. امنیه ها که می آمدند، اسبشان را دست جوان ها می دادند که ما مدتی اسب آنها را بگردانیم تا عرق اسب خشک شود. این گونه با ما رفتار می کردند. اگر زن چادری را در کوچه می دیدند، چارقد و چادر از سرشان برمی داشتند. شرایط و فقر این گونه بود. ولی 14 سال داشتم که به قم آمدم. موقعی بود که سیاست، مردمی شده بود. می دانید از شهریور 1320 به بعد مردم نسبتاً از لحاظ سیاسی آزادتر شده بودند و قوه قهریه آن گونه بالای سرشان نبود. جبهه ملی فعال بود، توده ای ها خیلی فعال شدند و فعال تر از همه بودند. کم کم تحرکات جمعیت فدائیان اسلام اوج گرفت. آیت الله کاشانی از بند آزاد شده بودند و یک روحانی خیلی محترمی بود. بحث های خاص سیاسی داخلی و خارجی شروع شده بود. در این فضا من با سیاست آشنا شدم. در همان آشنایی اولیه هم دو، سه مسئله ذهنم را اشغال کرد. یکی ظلم استعمارگران بود که تحت تأثیر جنگ دوم جهانی به مردم می کردند و کم و بیش در تاریخ می خواندیم و حالت بدی ظلم های استعماری در ذهنم ایجاد کرده بود.

مسئله دوم چون من از روستای دورافتاده کویری بودم و با اکثر نقاط ایران هم آشنا شده بودم، وضع عقب افتاده ای منطقه ما که از فقدان سازندگی و توسعه کشور رنج می برد، باز صحنه بدی در ذهنم ایجاد کرده بود. از لحاظ دینی هم درهمان کودکی و نوجوانی با آموزش مرحوم والدم، با قرآن آشنا شدم و با مطالعه بیشتر در قرآن و در خدمت اساتیدی که در قم بودند و در آن شرایط باز به این نتیجه رسیدم که شرایط دینی کشور هم وضع درستی ندارد و مواردی که ما از قرآن و اسلام می فهمیدم در افکار عمومی این هیچ تطبیقی نداشت. تا این که نَفَس امام هم به من خورد و تحت تأثیر ایشان هم قرار گرفتم.

در مجموع به این فکر افتادم که آن اسلامی که می شناختم و مکتب اهل بیت(ع) می تواند راه نجات کشور باشد و راه درست این است که مردم از فقر و عقب افتادگی بیرون بیایند تا به جایی برسیم. البته سالهای اول که وارد بحث های اجتماعی شدم، به دلیل بحث های اجتماعی، اخلاقی و عقیدتی و اینها، نشریه مکتب تشیّع را تأسیس کردم و آن موقع سروکار ما با متفکرین، نویسنده ها و شخصیت های مؤثر این میدان بود. الان شما به نشریه مکتب تشیّع که نگاه کنید آن دوره ای که منتشر می شد، هفت، هشت سال، بیشتر موضوعاتش مسائل اجتماعی و عقیدتی است و یک مقداری هم مسائل سیاسی که چاپ می شد. با این تفکرات فعالیت های اجتماعی ام را شروع کردم. تا شرایط به گونه ای شد که به تبع امام(ره) بحث خالص سیاسی هم پیش آمد که از آن به بعد وارد بحث های سیاسی شدم منتها با ایمان و این مهم میّسر نشد جز همان برداشت های خودم و مطالعات و درس هایی که خوانده بودم و مجموعه اینها و انگیزه هایی که داشتم، تحت تأثیر همه این موارد وارد سیاست شدم و آنها هنوز هم هست. یعنی همان طوری که فهمیده بودم، هنوز همان ها را دارم. البته بخشی اصلاح و بخشی قوی تر شد و بخشی با تجربه و تحقیق به هم رسیده است. همان انگیزه ای که من را وارد عرصه سیاست کرده، در همه شرایط با من بوده و انسان هم با انگیزه و عقاید خودش زنده است و دلیلی ندارد که از صحنه بیرون بروم.

این آرمان هایی که فرمودید را خیلی های دیگر هم داشتند. اما جایی احساس کردند که دیگر مأموریت خودشان را انجام داده اند و بیشتر از آن تکلیفی ندارند. در 16 سال اخیر شاهد بودیم که برخی جریان های سیاسی و یا افراد اصرار دارند شما را از صحنه خارج و حذف کنند. اما شما همچنان در صحنه هستید. آیا استمرار حضور شما با وجود برخی ناملایمتی​ها ربطی به آن جمله ندارد که امام می گویند هاشمی زنده است تا انقلاب زنده است؟

اینکه امام فرمودند برداشت خودشان است و فکر می کنم نظری داشتند و فرمودند. همان مقدمه ای که گفتم همان عامل اصلی است. با عقیده در این میدان سیاست آمده ام و آن عقاید سست نشده، بلکه تقویت شده است. یعنی می بینم باید بیش از آنچه که تاکنون فعال بودم، بیشتر فعالیت و بیشتر تحمل خیلی ناملایمات را بکنم. از اول هم می دانستم این راهی که شروع کرده ام، راه پرسنگلاخی است و در همان شرایط انتخاب کردم که این گونه بمانم و خواهم بود. از طرفی هم بالاخره این راه، فراز و نشیب داشته و اگر یک جایی خستگی و ناراحتی بوده، یک جایی هم پیروزی ها و موفقیت ها و خدماتی که انسان توانسته ارائه بدهد، موجب رضایت است.

حاج آقا در این پنجاه سال در کجا بیشتر خسته شده اید؟

نمی توانم بگویم خسته شده ام یا یک وقتی در جایی ببرّیم. ولی اگر بخواهم حوادث را بگویم، از خیلی حوادث ناراحت شده ام. تا حدی که انسان ضربه روحی می خورد.

کی و در کدام حوادث بوده؟

مثلاً بعد از انقلاب وقتی که حزب جمهوری اسلامی را منفجر کردند و یک باره هفتاد و چند نفر از دوستان خوبمان به ویژه شهید مظلوم بهشتی را از ما گرفتند، برای من خیلی سنگین بود. به علاوه ترورهایی که می شد و مجموعه اینها به تدریج نیروهایمان را از صحنه بیرون می کرد. البته چون معتقد بودم و کار شروع شده بود و امام را هم در رأس امور می دیدیم، تحمل می کردیم. لذا همان شبی که انفجار حزب جمهوری اتفاق افتاد، صبح روز بعد ما زودتر و فعال تر از روزهای دیگر از خانه بیرون آمدیم و دیرتر به خانه برگشتیم برای اینکه به صورتی آن وضع را درست کنیم. یا مثلاً در جنگ وقتی که بعضی صحنه های نامطلوب را می دیدم، از مواردی که به من خیلی ضربه روحی زد، منظره بعد از بمباران شیمیایی حلبچه بود. منظره کشتارهای وحشتناکی بود، وقتی به حلبچه رفتم و دیدم که چه اتفاق بزرگی افتاده که یک دولتی مردم خودش را این گونه کشتار کرده، یک دفعه روی پاهایم مدتی ایستادم. دم یک خانه ای رفتم و دیدم از همین پله ها که مردم پایین می آمده اند، مرده اند. دیدم جنازه های زیادی در زیرزمین افتاده که می خواستند به آنجا پناه ببرند که در راه مرده بودند.

تنفس این مواد آنها را کشته بود و همین مقدار کافی بود. اطراف شهر گشتیم و در یک راه روستایی رفتیم که خاکی هم بود. در دو طرف جاده مردم افتاده و مرده بودند از زن، بچه، پیرمرد، جوان. سر یک چشمه آبی رسیدیم، دیدم خیلی ها می خواستند با آب صورتشان را بشورند، چون فکر می کردند که این آب برای آنها نجات بخش است، در همان جا مرده بودند در حالی که نصف بدنشان در آب و نصف دیگر بیرون بود. منظره های خیلی وحشتناکی بود. همه اینها فیلم برداری شده و اگر فیلم آن را در آن زمان منتشر نکردیم، به خاطر اینکه دیدیم مردم خیلی وحشت می کنند. این موضوع از لحاظ روحی به من آسیب زد و من فکر کردم که جنگ دارد به اینجا می رسد و واقعاً در تاریخ خوانده بودیم که چند هزار کشته در یک روز در یک شهر را دیدیم که در حال اتفاق افتادن در این جنگ است. تصور کردم که اگر فرض کنید عراق این بمب را در تبریز بیندازد، برای عراق چیز سختی نبود چون هم موشک هایش و هم هواپیماهایش می رسیدند، چه اتفاقی می افتاد؟

در سال​های اخیر چه موضوعاتی بوده که شما را خسته کرده است؟ بویژه در 16 سال اخیر.

مورد معینی ندارد. ولی جریان بداخلاقی ها و خودخواهی ها و یک مقدار کج فهمی ها از اسلام و افراطی گری ها را که می بینم، این رنج مستدام است و انسان هر روز یک چیزی می بیند.

به این رنج عادت کرده اید؟

عادت نکرد ه ام چون همواره متأثر می شوم می بینم انسان هایی که فکر می کردیم خیلی خوب، اخلاقی، خداپرست و خداترس هستند، کارهایی می کنند که هیچ با آن تصورات انقلابی و اسلامی جور نمی آید و انقلاب را در دست انداز انداخته اند.

شما در یکی از دیدارهایتان گفته بودید که انقلاب را روحانیت پیشرو به رهبری امام انجام داد. اما بعد از سالها روحانیت سنتی یا روحانیتی که در انقلاب دخیل نبود و یا اساساً اعتقادی به انقلاب نداشت، شروع به گرفتن مطالبات خودش از انقلاب کرد. این موضوع را شما هیچ وقت باز نکردید که ببینم منظورتان چه بود و چه چیزی باید عمل می شد و آنها چه مطالباتی داشتند و روحانیت پیشرو به دنبال چه بود و امروز روحانیت آنچه را که در انقلاب می دید، باید انجام شود، انجام شد یا نشد و چه چیزهایی انجام شده و چه چیزهایی انجام نشده است؟

بله تقریباً همین طوری بود. الان هم همین وضع را می بینم. چون تاریخ صدر اسلام را هم خوب خوانده ام و جزو تخصص های ماست، می بینیم که آن مقطع هم این گونه بوده است. آن زمان قبایل بودند نه یک جایی مثل روحانیت به این صورت عشیره ها و قبایل حکومت می کردند. اسلام که آمد، پیامبر(ص) تک تک افراد را جذب کرد تا اینکه جمعیتی شدند واینها دیگر خالص بودند و به مدینه آمدند و توانستند مدینه را تبدیل به مرکز حکومتشان کنند.

علی ابن ابیطالب در آن جمع بیش از همه برای پیامبر(ص) گره گشا بود و حتی زمانی که پیامبر(ص) بنا بود که هجرت کند، حضرت علی(ع) قربانی ایشان شد و در رختخواب ایشان خوابید برای اینکه تا صبح آنها را مشغول کنند و صبح پیامبر(ص) رفته باشد. با آن عظمتی که در ظرف ده سال کسب کردند. در حجه الوداع وقتی که برمی گشتند و پیامبر(ص) در غدیر، مأموریت معرفی جایگزین خودش را انجام داد، احتیاط می کرد و مثل اینکه فرصت دیگر تمام شده بود که انجام دادند.

بعد تقریباً در مدت دو ماه، از روز عید غدیر که روز هجدهم ذی الحجه است تا آخر صفر، دو ماه و نیمی بود که همان جریان هایی که یک نوع انسجامی داشتند چند گروه بودند و قدرتمند جزیره بودند، شروع به توطئه کردند و آنهایی که در آخر به زور تسلیم شده و طوعاً ایمان نیاورده بودند و کرهاً پیوسته بودند و خیلی ها در مکه می توانست مهدورالدم باشند و جنگیده بودند، همه را پیامبر(ص) بخشید و آزاد کرد. اینها شروع به توطئه کردند و پیامبر(ص) در آخرای عمرشان می دیدند که به کجا دارد می رود. معروف است که پیامبر(ص) رفتند در قبرستان بقیع و با مرده ها درد دل کردند و گفتند که خوش به حال شما که نیستید تا فتنه ها را ببینید. همان ها آمدند و سقیفه را تشکیل دادند و آن کارها را کردند و یک انحراف بزرگی پیش آوردند. اما اسلام و قرآن بود و اصل مسئله محفوظ بود و حضرت علی(ع) هم به خاطر همان صبر کردند که با جنگ از بین نرود.

من شبیه آن را می بینم. یعنی آدم هایی که اصلاً مبارزه را قبول نداشتند و در زمان مبارزه با طاغوت می گفتند که چه کسی جواب این خون ها را می دهد و به امام اهانت می کردند. بعد از پانزده خرداد خیلی به همه ما زخم زبان می زدند. کمی که گذشت، صریح می گفتند که مبارزه حرام است و اگر پرچم کفر را حتی در قم و در صحن حضرت معصومه(س) هم بلند کنند، ما نمی توانیم مبارزه کنیم. از این گونه موارد بود. آنها رفته رفته آمدند و وارد شدند و کم کم زیاد هم شدند. آن تفکرات، تفکراتی نبود که این انقلاب را در مسیر خودش نگه دارد و همین شد که می بینید.

این تفکر، تفکر تحجّر است الان اتفاق افتاده؟

خودخواهی ها بیشتر است و تحجّر هم در آن هست. مخلوطی از عوامل است.

اینکه روحانیت پیشرو نتوانست به آن اهدافش برسد، مقصر کیست؟

نمی خواهم کسی را مقصر کنم. دیگر یک جریان این گونه پیش آمده است.

دلیلش؟

نمی خواهم الان بگویم. به هر حال به تدریج پیش آمد. الان معیار برای خیلی ها حفظ قدرت شده است. در شروع انقلاب این نبود و ما هیچ وقت فکر نمی کردیم که بناست پیروز شویم. منتظر بودیم که کِی بناست بمیریم همه ما این گونه فکر می کردیم. اما این گونه شد و مردم آمدند و ما را پیروز کردند و بعد هم حوادث همین طورها بود. حالا می بینیم شرایط مناسبی برای کشور نیست و مشکلات زیاد است. کشوری که می تواند غنی ترین کشور در دنیا باشد، با جمعیت خودش و موقعیت خودش شرایط خوبی ندارد.

یکی از دغدغه های نسل انقلاب و بعد از انقلاب بحث تاریخ انقلاب است. اصولا کسانی که در انقلاب بودند وظیفه اساسی​ای دارند برای روایت دقیق انقلاب. شاید یکی از نکاتی که شما و همه انقلابیون به عنوان دغدغه دارید، روایت انقلاب است. برای این کار فکری کرده​اید؟

از همان اول به این مسئله توجه داشتم. سال اول یا دوم انقلاب بود که بنیاد تاریخ را تأسیس کردم. همه ما هم در آن بودم. رهبری امروز، آن روز بودند، بنده، آیت الله موسوی اردبیلی و همه ما بودم که بنیاد تاریخ را تأسیس کردم و مدیریت آن را به آقای معادیخواه دادم که ایشان اداره کند. کاملاً یادم هست که بحث می کردیم و می گفتیم که ما فرصت نمی کنیم تاریخ انقلاب را بنویسیم. آنهایی که فرصت پیدا می کنند و ابزار و کارش را هم بلدند، آنها می نویسند و ما باید خودمان تاریخ درست انقلاب را بنویسیم. خیلی طول نکشید که به دلایلی نگذاشتند آقای معادیخواه کارش را به طور کامل انجام دهد کار بزرگی که کرد به طور شفاهی مقدار زیادی مصاحبه کرد با کسانی که به نحوی در تهران، در دنیا و شهرستان ها در انقلاب مؤثر بودند، خاطراتشان را گرفت و الان یک بایگانی از خاطرات دارد که این هست. گروهی هم هستند.

بعد کم کم روز به روز ضعیف تر شدند و الان هم عملاً خیلی فعال نیستند به هر دلیل، که ادلّه زیادی دارد. پس در این فکر بودیم که برای تاریخ نویسی نهادی درست کردیم و کسی مسئول بود که از اول انقلاب همراه بود و خودش می دانست. شاید هم منابعی که جمع کرده برای این کار کافی باشد. ولی هنوز نتوانسته کار را تمام کند و بیشتر وقتش را صرف تاریخ اسلام کرده و کتاب هایی نوشته که کتاب های خوبی هم هست. ایشان خودش مطالعه کرده و بعضی ها هم کمکش کردند. شاید آن هم برایش برای تحریر این تاریخ مفید باشد. هنوز هست و دارند کارهایی می کنند.

کار اساسی ما این بود. اما کار شخصی من، همین خاطرات است. از یک یا دو سال که گذشت (به فکر نوشتن خاطرات افتادم) البته خاطرات من محدود است چون موضوعش کارنامه خودم است و خاطراتی که دارم. جای پای تاریخ را آنجا می نویسم و این تاریخ نیست. حوادث مهمی که در تاریخ تأثیر دارند را روزانه تا به حال یادداشت کرده ام و اگر کسی بخواهد تاریخ بنویسد می تواند از آنجا شروع و پیدا کند. ترتیب تاریخ را خوب حفظ می کند. یعنی زمان بندی روزانه است. البته همه چیز نیست. اما مقدار زیادی هست. مخصوصاً وقتی که مسئولیتم زیاد بود، بیشتر موضوع برای نوشتن داشتم که می نوشتم. من این کار را کردم و بیشتر از این کار نکردم. ولی خیلی ها هستند که دارند می نویسند و یک روزی چاپ می شود. منتها مخالفان انقلاب بیشتر از ما و خیلی هم فنی نوشته اند.

گاهی نقل قول هایی از برخی نویسندگان فضای انقلاب مطرح می شود که قابل تامل است. مثلا اخیرا عنوان شد که جناب عالی تمایلی به رهبری انقلاب داشتید. نظرتان را در این باره می​فرمایید؟

امثال آنها فکر نمی کنند که حق چیست و هر چه را مایل باشند می نویسند. من نمی خواهم با این گونه افراد طرف شوم. فقط موردی یادم هست که مهم است. یک بار که هنوز امام(ره) در نجف بودند، یکی از همین افراد مطلبی علیه امام موسی صدر نوشته بود که وقتی به امام گفتند، امام یک درسشان را در نجف تعطیل کردند برای اینکه نصیحت کنند که از این کارها نکنید و تاریخ را آلوده نکنید و همانی که هست را بنویسید. امام در نجف استاد بودند. وقتی که امام رحلت کردند، اولین تصمیمی که همان شب در جماران گرفته شد در مورد انقلاب، این بود که کشور بدون رهبر نمی توانست بماند.

جانشین ایشان هم عزل شده بود. آقایان و رفقا جمع بودند، آنجا تصمیم گرفتند که طبق قانون اساسی شورایی تشکیل بدهیم. شورا را هم سه نفر تعیین کردیم. مرحوم آیت الله مشکینی، آیت الله موسوی اردبیلی و آیت الله خامنه ای که این سه نفر شورا باشند. قرارمان این بود که فردا در جلسه خبرگان به این نتیجه برسیم. اما در عمل این گونه نشد. یعنی شورا را نپذیرفتند و سی و پنج نفر از اعضای خبرگان رأی به شورا دادند و 45 نفر به فرد رأی دادند و آن طرح منتفی شد. بعد سراغ فرد رفتند. بعضی ها از آیت الله گلپایگانی حمایت می کردند که ایشان هم رأی نیاورد. سراغ آیت الله خامنه ای رفتیم که ایشان رأی آورد که من هم بعد از آنکه شورا رای نیاورد دنبال همین بودم که شد. چیز دیگری ما نداشتیم.

کتاب امیرکبیر شما را سه یا چهار بار خوانده ام. احساسم این است که او شخصیت مورد علاقه شما و شاید هم مدل یا الگوی شما در رفتار و منش است. آیا برداشت من به عنوان کسی که امروز می خواهد آقای هاشمی را تجزیه و تحلیل کند، درست است؟

تقریباً همین طورهاست، ولی نه به طور کامل. من گفتم که شخصیت من از کودکی با حالت ضداستعماری و این موارد شکل گرفته بود. مدتی قبل از نوشتن این کتاب، نوشته ای از مهدی بهار به نام میراث خوار استعمار که کتاب خوبی بود را خواندم که یک فصل آن راجع به امیرکبیر بود و مجذوب او شدم و دیدم که شخصیت جالبی است. به فکر افتادم که تاریخش را بیشتر مطالعه کنم، مطالعه را ادامه دادم تا به دورانی رسید که زندگی مخفی پیدا کرده بودیم. تحت تعقیب و در تهران بودم. ولی کار رسمی نداشتم. فرصت خوبی بود. به کتابخانه مجلس می رفتم و مطالعه می کردم و همه موارد لازم را خوب استخراج کردم و در همان دوران آن گونه تاریخ امیرکبیر را نوشتم. این قدر هم دستمان باز نبود که به کتابخانه خارج و جاهای دیگر برویم. ولی درکتابخانه مجلس به اندازه کافی سند بود. همانی که فکر می کردم همان را مطالعه کردم. مقدمه کتاب کارنامه سیاه استعمار در مسئله فلسطین که آن مقدمه را خودم نوشتم، در آنجا و روحیات آن زمانم را خوب نشان می دهد و آن قبل از نوشتن کتاب امیرکبیر است و روحیات این گونه ام را نشان می دهد. دلیل دیگری که کتاب امیرکبیر را نوشتم این بود که رژیم و لائیک ها سعی میکردند امیر را لائیک معرفی کنند من ثابت کردم که او متعهد و مذهبی بوده.

آیا این روحیه همچنان ادامه دارد؟

بله. من هنوز هم معتقدم عامل عقب ماندگی کشورها، استثمار و فقر و توسعه نیافتگی است که مقصر آن استعمارگرانند. البته اگر ملت ها و یا کشورها خودشان راه درستی داشته باشند، آنها نمی توانند استثمار کنند.

نقل است که یک جا حضرت امام، دست شما را در دست آیت الله خامنه ای مقام معظم رهبری می گذارند. می شود بفرمایید که این روایت کجا و چرا امام این کار را انجام دادند؟

اینکه دست ما را در دست هم گذاشته باشند، نه هیچ جا این طور چیزی نبوده است. ولی آنچه در جاهای متعددی گفته شده، مثلاً آخرین آن که من در خاطراتم نوشتم این است که وقتی که ایشان نزدیک به رحلت بودند، بر بالین ایشان رفتم و ایستادم. من امام را خیلی دوست می داشتم و از اینکه با دستم وجودشان را لمس کنم، لذت می بردم. دستم را روی دستشان گذاشتم. ایشان شصت مرا خیلی آرام گرفتند. هنوز رمق داشتند. ولی معلوم بود دستشان کمی می لرزید. من دو، سه کلمه با ایشان صحبت کردم. ایشان به من فرمودند که اگر متحد باشید، انقلاب آسیب نمی بیند. به سختی هم صحبت می کردند. بعد کمی سکوت کردند و دوباره فرمودند که مخصوصاً تو و آقای خامنه ای. این مضمون را ایشان جاهای دیگر هم گفته اند. به صورت واقعی که من می دانم این مقدار است.

اگر نگاه گذرایی به تاریخ انقلاب داشته باشیم در سی و چند سال اخیر، صورت بندی های مختلفی از جناح های سیاسی داریم. در دوره ای تعابیری به اسم راست و چپ داشتیم. در دوره ای اصلاح طلب و اصولگرا. به نظر شما آیا در مقطعی هستیم که این تعبیر تغییری بکند و یک بازنگری در جناح بندی و آرایش سیاسی کشور رخ بدهد؟ به نظر شما این تغییر در آرایش سیاسی و وضعیت و شرایط کشور به چه شکل خواهد بود؟ آیا می توان به تغییر شرایط امیدوار بود؟

اینکه مأیوس باشیم که تغییری پیدا نکند، درست نیست. تحقیقاً انسان های باسواد، متفکر و مخلص و باایمان الان فراوان هستند که از این وضع قانع نیستند و بعضی ها ناراضی و بعضی ها مخالف هستند و بعضی ها از روند جاری ناراضی و درصدد اصلاح اشتباهات هستند و با حفظ اصول اسلامی انقلاب و اسلام، در جهت تکامل آن تلاش می کنند. جوان هایی هم که فعلاً کم کم وارد میدان می شوند، آنها هم تفکراتشان همین طورها می شود. در مجموع به نظرم بدنه جامعه دارد می رود به سمتی که شرایط کشور در آینده بهتر می شود. من مأیوس نیستم و امید هم دارم که این اتفاق می افتد.

در بُعد بین المللی هم، شرایط دنیا در حال تغییر است. شرایطی است که ملت ها نوعاً دارند بیدار می شوند و در پی ایجاد شرایط بهتر، رفع ظلم و فروپاشی حکومت های استبدادی هستند.

یعنی به تعبیر شما، تغییرات جدید در جناح بندی های سیاسی، این بار از طرف مردم اعمال خواهد شد؟

فکر می کنم در شرایط کنونی این تغییرات از بالا مقدور است. رهبری می توانند. چون ایشان از جوانی تفکراتشان تفکرات انقلابی اسلامی بوده و اسلام را هم خوب می شناسد و به اندازه کافی هم باهوش هستند. ایشان می توانند الان اگر تصمیم بگیرند شرایط را به آن مسیری که اهداف اولیه انقلاب بوده در همان مسیر بیاورند.

فکر می کنید عمر جناح بندی اصلاح طلب و اصولگران به پایان رسیده یا نه؟ و درتغییرات آتی باید چه تعابیری را شاهد باشیم؟

اسم ها خیلی مهم نیست و در مجموعه وفاداران به انقلاب اسلامی اینها از اول که اختلاف شروع شد روحانیون و روحانیت بود. یک مدتی مجمع روحانیون و جامعه روحانیت بود. بعد تقریباً دو جناح راست و چپ با اصطلاحات سیاسی آن روز از اول انقلاب هم بودند. همان وقتی که مجلس تشکیل شد، اینها خودشان را در مجلس و دولت و همه جا نشان دادند. تا یک مدتی آن گونه بود. حالا اصلاح طلب و اصولگرا شدند. اسم را هم می توانند عوض کنند و جای همدیگر هم بیایند فرقی نمی کند. عمل همین است که درمی آید. این دو تفکر به نظرم همچنان ادامه پیدا می کند. منتها نیروهای جدید، جوان ها و حتماً با سلیقه ها و شرایط مختلف می آیند. جریانی هم در این بین پیدا شده به عنوان جریان مستقل که البته این هم از اول بود. من در شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی می دیدم این سه جریان بودند. یک عده راست و یک عده چپ و یک جمعیت کمتری هم بین این دو تا بودند. همان سال اول انقلاب بود که شکل گرفته بود و هنوز همان ها، در همان مواضعشان هستند و هر یک هم تکثیر کرده و در همه جامعه حضور دارند. فکر می کنم به هر حال یک یا دو یا سه سلیقه جدید هم بیاید و یک محورهایی خلق کنند. تقریباً همین حالت است و البته این حالت در شرایطی جابجا می شود.

به نظر من همین طورها می ماند و گاهی اینها و گاهی آنها می آیند. مثلاً حزب جمهوری خواه آمریکا با حزب دموکرات سالها ماندند و یا در کشورهای دیگر آنهایی که حزب دارند، همین طورها هستند. جریان هایشان گاهی عوض می شوند. البته این روزها جریان دیگری شکل گرفته که با این سه جریان تفاوت اساسی دارد.

به عنوان یک نسل سومی که قبل از انقلاب را درک نکرده و خیلی هم شرایط آن موقع را نمی داند می​خواستم از شما بپرسم؛ در برابر سوال هم نسلی​های من -که شاید تحملشان به نسبت نسل اولی​های انقلاب همچون شما کمتر است- که در مواجهه با نابسامانی​های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی موجود می​پرسند، «برای چه انقلاب کردیم؟» چه پاسخی دارید؟

منظورم از جریان جدید تقریبا همین بود. اهداف انقلاب را خود مردم تعیین کردند و شعارها زائیده طبیعی افکار و خواست جامعه بود و ما هم از زبان مردم شنیدیم و بعد اینها را شعار رسمی کردیم. استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی انقلاب بر این اساس بود. یعنی استقلال کامل در همه جا و در همه مصوبات، قانون اساسی و در افکار ما هنوز هم مانده است. یعنی این قسمت مخالفی ندارد. آزادی را در قانون اساسی در حد عالی ترسیم کردیم. یعنی وجود دارد. جمهوری اسلامی هم محقق شد و ما این استقلال و آزادی را در چارچوب اسلام خواستیم. منتها اینجا تفسیرهای مختلف می شود.

در قانون همه اینها دیده شده است، اما در اجرا به کجا رسیده ایم؟ به خصوص در بحث آزادی های اجتماعی سیاسی و مدنی؟

می گویم که ما در ساختارمان همه اینها را دیده ایم. یعنی الان شما ساختار قانونی نظام ما را نگاه کنید. همه موارد انتخابی است. رهبری با یک انتخاب با واسطه باید تعیین شود. شروطی هم برای رهبر دیده شده که اگر آن شروط همیشه محفوظ باشد، رهبر نمی تواند تخلفی کند. ناظری هم برای نظارت بر این مهم به نام خبرگان هستند که آنها باید مواظب باشند. رئیس جمهور که با رأی مردم انتخاب می شود کابینه از دل آن و مجلس بیرون می آید. مجلسی ها انتخاب می شوند. شورای شهر و استان انتخاب می شوند. اصلاً شما چیزی را ندارید که غیر از این باشد. مقامات انتخابی کارها و نهادهایی را به وجود می آورند. پایه ریزی خوب شده است. به خصوص آن اسلامی که گفته شده و آن هم مکتب اهل بیت(ع) ملات خوبی است. برای اینکه مردم ما یک محور وحدتی داشته باشند. چون در اینجا، عقاید دینی ما را به هم وصل می کند.

اینها خوب است و عبور کرده ایم. شما انقلاب های دیگر را هم ببینید. الان مصر، لیبی، یمن، افغانستان و عراق را ببینید. ما بهتر از همه اینها از مسائل عبور کردیم. جنگ ما را گرفتار کرد. اما بعد از جنگ دوباره مسیر درستی انتخاب کردیم و جلو رفتیم. در مجموع فکر می کنم همان راهی که نیروهای اولی و پیشتاز با پشتیبانی مردم ترسیم کردند، آن راه، جواب می دهد. اگر مراعات بکنیم. شما قانون اساسی را ببینید، چهل و چند اصلش حقوق مردم است.

اگر همان ها اجرا شود، همه آزادی ها خیلی و بیش از آنچه فکر می کنید وجود دارد. آن محدودیت ها و مجازات هایی که برای تجاوز به حقوق مردم گذاشته شده و جلوگیری از سانسور و شکنجه و حقوقی که به هر شهروند داده اند، انصافاً آنها سطح بالایی است. ایده آل است. قانون اساسی در همه دنیا بعد از چند سال بعضی قسمتش عوض می شود. اینجا هم اگر ضرورت پیش آمد و لازم بود، می تواند بشود و مشکلی نیست. در خودش هم شیوه اصلاح قانون اساسی هست. مشکل آن گونه ندارد. به نظرم ساختار خوب تنظیم شده و عمل به ساختار اشکال دارد.

بیست سال است که ما داریم با این قانون اساسی کار می کنیم و سه دولت تا حالا با این قانون اساسی کار کرده. آیا احتیاج به بازنگری در قانون اساسی داریم؟ به نظر شما چه اصولی از این قانون نیازمند بازنگری است؟

من فکر می کنم الان زمان مناسبی برای اصلاح قانون اساسی نیست و اگر هم زمانی تصمیم به اصلاح گرفته شد، باید خیال ما راحت باشد که در جهت درست اصلاح می شود.

دو رئیس جمهور اخیر آقایان خاتمی و احمد ی نژاد از اختیارات ریاست جمهوری گلایه مند بودند، اما شما هیچ وقت چنین گلایه​ای نداشتید. شما معتقدید حرف این دو رئیس جمهور درست است؟

من که در زمان ریاست جمهوری احساس کمی اختیارات نکردم. جواب این سوال را از خودشان بپرسید. من خودم که رئیس جمهور بودم مشکلی برای کارهایم نداشتم. هر کاری که انجام می شد، منطقی پشت آن بود و می توانستم دفاع کنم. با مجلس، قوه قضائیه و با دولت که خودمان بودیم و با نهادها و به خصوص با رهبری، مسئله عمده در اینجا رهبری هستند. افکار بنده با رهبری خیلی در اداره کشور نزدیک بود. اگر یک درصد موردی بود که اختلاف پیش آمد، در آنجا باز طبق همین قانون اساسی، بنده باید از ایشان متابعت کنم که می کردم.

راجع به دولت وحدت ملی که شما مطرح کردید، اظهارنظرهای زیادی شده است که غالبا منتقد آن بودند. برخی معتقدند که این دولت وحدت ملی را شما براساس محوریت چهره های خاصی از جمله خودتان و آقای ناطق نوری مطرح کردید. راجع به این دولت وحدت ملی یک مقدار بیشتر توضیح می​فرمایید؟

من با محور خودمان نگفتم. در محور نیروهای خانواده انقلاب و نظام اسلامی گفتم. کاری که خودم در دوره قبل کردم، آن را یک مصداقی از وحدت ملی می دانم. البته در هیچ جایی از وحدت ملی تعریفی نشده است که مورد خاصی داشته باشد و همیشه مصادیق مختلفی دارد. بعد از جنگ وقتی که رئیس دولت شدم، فکر کردم نیروها و جریان های مختلفی که در کشور و در انقلاب هستند، اینها همه باید سهیم باشند و لذا کابینه ای که تشکیل شد از چپ، راست و مستقل در آن بودند و سعی می کردیم تا سطح پایین و معاونان وزرا و پایین تر رعایت شود و استاندارها و فرماندارها و بخشدارها همه از یک جناح نباشند و ترکیبی از جناح های مختلف باشند که چپ و راست و مستقل بودند و همه نوع هم بودند. وحدت ملی که من می گویم این است و این هم مقدور است. چند بار هم تفسیر کردم. ولی آنهایی که می خواهند مخالفت کنند، حرف خودشان را می زنند و هر چه می خواهند می گویند.

آیا در انتخابات ریاست جمهوری بعدی نامزد می شوید؟

نه، من بنا ندارم بیایم.

به عنوان نامزد نیایید به عنوان حامی چطور؟ آیا از نامزدی در این انتخابات حمایت می کنید؟

وقتی که کار زار انتخاباتی روشن شود و اگر ببینم آن کسی را که می پسندم و فکر می کنم به اهداف انقلاب بهتر می تواند خدمت کند، از او حمایت می کنم.

الان به کسی توصیه ای دارید که نامزد شود؟

افرادی هستند که دارند خودشان را آماده و ارزیابی می کنند که ببینند فضا چگونه است تا بیایند.

شما در انتخابات گذشته توصیه هایی فرمودید که نهایتا به نامه شما به مقام معظم رهبری ختم شد، الان که یک فاصله 5 ماهه تا انتخابات داریم، چه توصیه ای هم به مجریان و هم به ناظران انتخابات دارید.

رهبری در مورد آن نامه معروف به خود من فرمودند درباره محتوی نامه ملاحظه ای ندارم اگر با من مشورت میکردید میگفتم بعد از انتخابات منتشر کنید. توصیه من به طور کلی این است که ما باید هم در سیاست داخلی خودمان یک مقدار تغییر ایجاد کنیم و به طرف مردم برویم. یعنی جامعه و افکار عمومی را بیش از این به حساب بیاوریم و بدون آنها نمی شود کار کرد. اصلاً پیروزی ما با اینها بود و همیشه تنفس ما در دوران مبارزه با مردم بود با جای دیگری که ارتباط نداشتیم. پیروزی انقلاب به دست مردم رقم خورد. ما در زندان بودیم. مردم به خیابان ها آمدند و ما را از زندان آزاد کردند. دفاع ما هم با مردم بود و همه این گونه بود.

فکر می کنم ما باید کاملاً مردمی عمل کنیم. آرای مردم مهم است. مردم ببینند که روی آرایشان حساب می شود، یک رأی هم می تواند یک جریانی را تغییر دهد. در سیاست خارجی حتی المقدور هم برای خودمان دشمن درست نکنیم که در داخل بگوییم که به خاطر دشمنی خارجی مثلاً ما داریم این کارها را می کنیم. گاهی افراد دشمن تراشی می کنند برای اینکه در داخل بگویند ما مشکل داریم. اگر خودمان سالم عمل کنیم و با دنیا هم سالم رابطه داشته باشیم از این مشکلات کمتر می شود.

شما در خلال سخنانتان گفتید که از برخی بی اخلاقی ها دلخور هستید. راجع به شخص آقای عسگراولادی می خواستم نظرتان را بپرسم. ایشان در جایی اشاره ای کرده اند به نامه ای که خصوصی خدمت شما بعد از انتخابات فرستاده بودند. درباره آن نامه و اظهار نظرهای اخیر ایشان پیرامون مسائل پس از انتخابات 88، چه نظری دارید؟

البته اینها جزو مبارزین قدیم انقلاب بودند. قبل از انقلاب اینها زجر کشیدند و آدم های خوش نیتی هستند. این نامه که می گویید خاطرم نیست، ولی معمولاً در نامه هایی نظراتشان را می نویسند. ما خیلی نامه دریافت می کنیم.

در دوره ریاست جمهوری شما، ما یک دور مرور مذاکره با آمریکا داشتیم که گویا شما به این نتیجه رسیدید در آن مقطع وقت مذاکره نیست. رویکرد جدید دولت جدید آمریکا مذاکره مستقیم با ماست. تحلیل شما از شرایط موجود چیست؟ آیا به جایی رسیده ایم که وارد مذاکره با آمریکا شویم؟

بالاخره همان زمان که این بحث ها بود، خود آمریکایی ها ابراز تمایل برای مذاکره می کردند، من شرط می گذاشتم که اول باید حسن نیت خودتان را ثابت کنید. می گفتند که چگونه ثابت کنیم؟ می گفتم شما اموالی را که از ما در آمریکا مصادره کرده اید و ما نیاز داریم به ما برگردانید و رفتارهای غلطی که دارید که تجاوز به حقوق ماست، این مواضع را کنار بگذارید. اگر این گونه باشد، ما مشکلی نداریم و مثل بقیه. امام(ره) هم گفته بودند که اگر آمریکا آدم شود، ما مذاکره می کنیم. در زمان خود امام، حرف امام را تفسیر کردیم و گفتیم آمریکا باید آدم شود، یعنی به حقوق دیگران تجاوز نکند و به حق خودش قانع باشد. من هنوز هم همان طور فکر می کنم و همان عقاید را دارم.

الان که فقط بحث اموال مطرح نیست، خیلی بحث های دیگر مطرح است. به نظر شما چه بحث هایی را باید در مذاکره مطرح کنیم.

الان که چیز نقدی نیست که ما بخواهیم حرف بزنیم. در کل من آن موقع که هم می گفتم، منظورم حُسن نیت بود. اصلش این است که حسن نیت آمریکا را بفهمیم یعنی با حسن نیت برای مذاکره بیایند و نه به خاطر مسائل دیگر.

به نظر شما الان وقت مذاکره هست؟

هیچ وقت ایران شروع کننده نبوده که وقتش نباشد. ما که بنا نداشتیم با کشوری برای همیشه بد باشیم. وقتی که آنها دشمنی و بدی می کنند از طرف ما هم این گونه می شود. و حتی قطع روابط را آنها شروع کردند. من به هر حال می گویم ما با همه دنیا می توانیم در صورت احترام و اعتماد متقابل همکاری داشته باشیم. البته رژیم اسرائیل را هم که می گوییم، قبول نداریم. به خاطر این است که اسرائیل ذاتاً غاصب است و یک مردمی را از کشورشان بیرون کرده و ظالمانه جایشان را گرفته و آواره کرده است، ولی با بقیه کشورها می توانیم حرف بزنیم و رابطه داشته باشیم و رفت و آمد کنیم.

در ایام دوره ریاست جمهوری شما یک دوره ای در سالگرد انقلاب و یا سالگرد وفات امام در بهشت زهرا بود که کسی به طرف شما تیراندازی کرد. آن موقع ما شنیدیم و نمی دانیم واقعیت دارد یا نه که شما گفته بودید می خواهم این آدم را ببینم و ظاهراً آورده بودند و شما دیده بودید.

نه نیاوردند وقتی که محکوم شد از زندان در نامه ای اقرار به اشتباه کرد و عفو خواست و من از حق خودم گذشتم. آن آقایی که قصد ترور داشت را آخرش هم ندیدم. ولی من همان زمان ایشان را عفو کردم. یعنی گفتم که از حق خودم گذشتم. چون به من آسیبی نرسیده بود. تیری زده بود و به بالای سر من خورد، اینکه آن گونه بود.

آیا هیچ وقت شما از مخالفین و منتقدینتان خواسته​اید تا بیایند، بنشینند و گفت وگو کنند و آنها را متقاعد کنید؟ نقل است که شما منتقدتان را قابل نمی دانید که با آنها سر یک میز بنشینید و حرف بزنید و یا متقاعدشان کنید. آیا این گونه درست است؟

کار ما همیشه گفت و گو است و با خیلی ها مذاکره می کنیم. ما چقدر مصاحبه های چالشی کردیم. مصاحبه های آزادی که همه نوع خبرنگاری بوده، خارجی، داخلی.

مصاحبه ای که با روزنامه کیهان کردم. کیهان همیشه منتقد دولت من بود. مصاحبه کیهان با من یک کتاب شد و خودشان هم چاپ کردند. هیچ ابایی نداریم که مذاکره کنیم. اینکه من دعوت کنم یا آنها بیایند، خیلی اتفاق افتاده و بحث شده است. از کارهای خودمان می توانیم دفاع کنیم. منتها همیشه نباید فکر کنیم کارمان حتماً درست است. وقتی که صحبت کردیم و به نتیجه رسیدیم که درست نیست اصلاح می کنیم.

زیاد هم توضیح دادام و داده اند، ولی به نظر می رسد در بسیاری از تخریب ها و بداخلاقی ها بحث انتقاد به معنای واقعی آن نیست. در واقع برخی مأموریت دارند که این خط سیر را دنبال کنند، یعنی جریانی فکری مأموریت دارد چنانچه کاری انجام شود، تخریب کنند. چرا انجام شد و اگر انجام نشود تخریب کنند چرا انجام نشد؟ یعنی به دنبال کشف حقیقت و اصلاح امور نیستند. از آنها خواسته شده در رسانه ها و محافلشان، این خط سیر را دنبال کنند و کاری هم به خوب و بد آن نداشته باشند. البته مصداق های زیادی وجود دارد که افراد منتقد با من دیدار کرده اند و نظرشان برگشته است. ولی گفتم منتقد بودند نه مأمور و بسیاری هم در مواجه با بنده طلب حلالیت کرده و می کنند که من همه را حلال کرده ام.

پس آن را قبول ندارید؟

نه. اصلاً قبول ندارم. من در دولتم یک حرفی به وزرا می زدم. آن موقع خیلی جاها گاهی انتقاد می کردند و حرف هایی می زدند. من به اعضای دولتم می گفتم که الان ببینید ما سیمای آزادی را فقط در انتقاد به دولت می بینیم. به مجلسی ها کسی حرف بزند، آنها با تریبونی که دارند، ممکن است برخورد کنند. قوه قضائیه هم ابزار برخورد دارد و با آن هم نمی توانند کاری کنند. خیلی می گفتند شما روزنامه های بیان و سلام را ببینید چقدر انتقاد می کنند؟

در این پنجاه و خرده ای سال کی ترسیدید؟

چگونه بترسم؟

شما در مبارزه بارها تا مرز شهادت رفتید، ترور شدید، تهدید شدید، در جنگ پیروزی ها داشتیم، شکست ها بوده، برای جنگ اسلحه تهیه کردید. بحران های زیادی را پشت سر گذاشتیم. کی بوده که واقعاً ترسیدید؟

هیچ وقت خودم را نباختم. البته متأثر شده ام. گفتم در جنگ منطقه حلبچه را که دیدم متأثر شدم و دیدم که به کجا داریم می رویم، این گونه که داریم پیش می رویم. صدام با آن امکاناتی که دارد خیلی می تواند جنایت کند. ما که نمی خواهیم انتقام بگیریم و این کارها را بکنیم. آن ترسیدن به این معناست که دیدم. البته از برخی نابسامانی هایی که برای کشور پیش می آید، بی اخلاقی ها، هتاکی ها و رواج دروغ و تهمت متأثر می شوم. انقلاب اسلامی ایران بسیار عظیم و منحصر به فرد است و زحمات زیادی برای آن کشیده شد و خون های بسیاری برای آن ریخته شده و وقتی می بینم عده ای قدر آن را عمداً یا سهواً نمی دانند و به آن ضربه می زنند، متأثر می شوم.

مجله برترینها

تمامی حقوق مادی و معنوی این سایت از جمله مطالب، محتوا و تصاویر متعلق به وطن دانلود میباشد.
استفاده از مطالب وطن دانلود دات کام در سایت ها تنها با ذکر منبع و درج لینک مجاز میباشد.